André de Maere d'Aertrycke De tien laatste jaren van het bestaan van Belgisch- Congo heb ik ter plaatse beleefd, in de brousse, met mijn gezin, als gewestbeheerder. Het is dus door die bril, als man van het terrein, als “broussard” dat ik hier mijn herinneringen wil weergeven. In het gebied waar ik mijn functie uitoefende was ik inderdaad goed geplaatst om van bij de eerste verschijnselen en van dag tot dag de evolutie van de geesten te volgen die er onverbiddelijk zou toe leiden dat er een einde kwam aan het “sociaal pact” dat ons met de plaatselijke bevolking verenigde. |
Wilfried Debrouwer een Dagboek van een FAF pilootWe schrijven begin 1960, enige maanden voor de onafhankelijkheid van Congo. Mede door de onlusten in Kinshasa in 1959 had België beslist om een twaalftal Harvards van de basis van Kamina te bewapenen met vier mitrailleurs, kaliber .303, ondergebracht in 2 pods onder de vleugels. Tevens werden de toestellen uitgerust met launchers voor zes rockets en aanhechtingspunten voor twee General Purpose (GP) bommen. Deze configuratie was identiek aan deze die door Franse Luchtmacht werd gebruikt in Algerije. De bewapende toestellen waren van het type 4 K en worden in dit dagboek aangeduid als T-6A. |
| Valère de Ceuninck Als landbouwkundig ingenieur, voor de tropen geschoold in de K.U. Leuven, heb ik mijn vorming “ te velde ” meegemaakt van 1949 tot 1960 bij de landbouwadministratie van Belgisch Kongo en medegewerkt aan wat de kolonie in 1960 geworden was, ttz. een land dat aan de top stond van Centraal Afrika. Dit hadden Belgen gerealiseerd in een tijdspanne van enkele decaden tussen 1908 en 1960, daarbij nog sterk gehinderd door twee wereldoorlogen en de economische crisis van de jaren dertig. Ik heb de onafhankelijkheidsfeesten in Leopoldstad meegemaakt. Het totaal uiteenspatten, zohaast de feestroes geluwd was, van wat toen nog overschoot van de "Pax Belgica", heeft iedereen verrast. Overtuigd als ik was dat de landbouw van het onafhankelijk land mij nog evenzeer zou kunnen gebruiken na de onafhankelijkheid als er voor, bleef ik ter plaatse en maakte de praktisch totale uittocht van het Belgisch administratief kaderpersoneel mee. |
Wilfried Debrouwer een Dagboek van een FAF pilootWe schrijven begin 1960, enige maanden voor de onafhankelijkheid van Congo. Mede door de onlusten in Kinshasa in 1959 had België beslist om een twaalftal Harvards van de basis van Kamina te bewapenen met vier mitrailleurs, kaliber .303, ondergebracht in 2 pods onder de vleugels. Tevens werden de toestellen uitgerust met launchers voor zes rockets en aanhechtingspunten voor twee General Purpose (GP) bommen. Deze configuratie was identiek aan deze die door Franse Luchtmacht werd gebruikt in Algerije. De bewapende toestellen waren van het type 4 K en worden in dit dagboek aangeduid als T-6A. Ook in Ruanda (Rwanda) en Urundi (Burundi) werden bloedige onlusten gemeld, meer bepaald gevechten tussen de Hutu’s en Tutsi’s (toen reeds). Dit, samen met de onzekerheid over de stabiliteit in Congo zette de Belgische legerleiding ertoe aan om drie vuursteunflights (FAF) op te richten met T-6A; respectievelijk in Kigali (Ruanda), Kindu (Maniema) en Kitona (Beneden Congo). Eén flight bestond uit vier vliegtuigen, vijf piloten en een zestal mecaniciens. Begin mei 1960 werd de eerste FAF ontplooid naar Kigali, spoedig gevolgd door de tweede naar Kindu. |
| Rey De Neve II De soldatenmieren Om de story te begrijpen die ik ga vertellen moet ik eerst nog wat meer info geven. Voor wegen onderhoud beschikte ik over 150 kongolezen met gereedschap , en waarvan de meeste verspreid waren in groepjes van 10 over een 10 tal km in beide richtingen van mijn plaats van werk.. Een vijftig tal onder hen was steeds direct verbonden met de centrale operatie in de gite d'étappe waar ik woonde met mij vrouwtje. Mijn uitrusting bestond uit 3 GMC ben trucks, een International Harvester bulldozer. een weg scraper (niveleuse) plus een grijp kraan voor opvulling van de camions met gravel en klei voor weg onderhoud, en een “rouleau” of compactor. Vooraleer ik verder ga moet ik nog vertellen dat mijn Kongolese werknemers uit eigen wil werkten. De hoogst betaalden waren de chauffeurs en convoyeurs en de operators van de bulldozer, wegscraper, kraan en compactor. Ook mijn zwarte assistent en clerk was onder de hoogst betaalden. De etape woningen waren meestal op 25 km afstand langs de weg en comfortabel. |
Roger Gallant Postier in Congo Ik werd geboren in Oostende op 2 maart 1921 uit een zeemansfamilie. Ik voelde me van jongsaf eveneens aangetrokken tot de zee. Na afloop van mijn humaniora in 1938 moest ik echter vaststellen dat de vooruitzichten voor een eventuele maritieme loopbaan door de crisisjaren niet gunstig waren. Op school hadden we met veel belangstelling de geschiedenis van Kongo op de meest boeiende manier geleerd en mijn enthousiasme, zoals trouwens bij veel van mijn tijdgenotenIntussen nam ik deel aan staatsexamens die op de Heizel enkele duizenden kandidaten verzamelden voor een honderd of tweehonderdtal betrekkingen. In afwachting van mijn aanwerving, na het slagen van een examen voor de Post, werd ik aangeworven als lichtmatroos op een visserssloep van een familielid. , aangewakkerd werd om er naartoe te trekken van zodra dit mogelijk werd. |
| René Vervaet in de schoolhoeve van MushwesheAls jongste zoon van 5 kinderen had ik dikwijls horen spreken over naar Congo gaan, mijn oudere broers en hun vrienden spraken daar soms over.Later vernam ik dat er in Gent voorbereidende lessen werden gegeven, uit pure nieuwsgierigheid ben ik daar naar toe geweest en mij laten inschrijven. Daar werd ons verteld dat wij een jaar schoolhoeve konden volgen en daarna een concessie konden hebben om een plantage te beginnen. | Rey De Neve Opzichter openbare werken Als opzichter openbare werken woonde ik toen met mijn vrouwtje en onze twee in "de Kongo" geboren kindjes in Kisangani (Stanleyville). Ons zoontje was toen 3 1/2 ons dochtertje amper een half jaar oud. Na de eerste onlusten in Kinshasa onmiddellijk na de onafhankelijkheid bleef alles tamelijk kalm in Kisangani maar niet voor lang en de uittocht van de blanke bevolking over de luchthaven begon. |
| Maria Geerts We vertrokken in Antwerpen en waren 14 dagen op zee. Dan kwamen we aan in de havenstad Matadi. Daarna namen we de 'witte trein'. De reis duurde een dag. Maar als je aankwam, zag je zo zwart als roet. De ramen stonden immers open omdat het zo warm was. Met die trein gingen we verder naar Leopoldville. En dan was het normaal nog een reis van 14 dagen op de rivier naar Stanleyville. Maar ik kon toen met het vliegtuig mee. Later heb ik die reis op de rivier wel gedaan. Dat was ook heel mooi.Mijn man was landmeter. Al van voor de oorlog wou hij naar Congo. Maar door de oorlog kwam er niets van in huis. Na de oorlog kon hij dan toch vertrekken. | Pater Maes LeopoldvilleMensen op leeftijd hebben nogal eens de euvele moed om hun omgeving aandacht te vragen voor het ophalen van hun oude herinneringen. Ook mij overkwam dat de laatste jaren wel eens. Opmerkelijk is daarbij dan wel dat sommige toehoorders er op aandringen om dat alles eens op schrift te brengen, iets waaraan ik totnogtoe nooit gevolg heb gegeven. Het ging immers alleen maar over louter persoonlijke belevenissen, die de gang van zaken op de missie en de geschiedenis van deze laatste in geen enkel opzicht hebben beïnvloed. Indien ik nu wel een schuchtere poging in die zin onderneem, weet ik eigenlijk zelf nog niet goed waarom. |
| Jet en Gaston Noppen Kerstmis in Kongo Daags voor Kerstmis staat het grote huis, dat ons enkele maanden geleden toegewezen, nog kaal en leeg. Onze kisten met reisgoed, samen met ons uit België vertrokken, zijn nog altijd niet toegekomen. Toch heb ik mijn best gedaan om het wat gezellig te maken. Een Gedienstige blanke bracht mij uit de afgelegen provinciestad een dikke rol stof mee Daarvan werden kussens gemaakt voor de lege zetels en gordijnen voor de grote ramen.Hoe kan ik nu in zo'n huis kerststemming brengen? Winkels zijn hier niet. Sparren of dennen evenmin. Gelukkig staan er hier in de post prachtige cypressen. Met de hulp van enkele zwarten prijkt weldra een enorme cypres in al zijn glorie in één van de hoeken van de living. Zijn kruin reikt tot aan de zoldering.rait s’ajouter comme argent de poche à la traditionnelle prime de fin d’année. | Jos en Mietje Bastiaens Op 30 juni 1960 werd de laatste bladzijde van Belgisch Congo omgeslagen. Duizenden Belgen verlieten, vaak ongewild, het land waar ze jaren gewerkt en geleefd hadden. Sommigen onder hen hebben nooit afscheid genomen van die periode. Ook veel CRM-leden hebben een deel van hun leven doorgebracht op Afrikaanse grond. Start 60 ging op zoek naar persoonlijke getuigenissen uit ‘de brousse’. Jos Bastiaensen had twee kinderdromen: gaan varen en Afrika ontdekken. Na zijn opleiding werkte hij een tijdje in de zaak van zijn vader, maar de vrijgevochten Jos besloot algauw dat Congo zijn bestemming was. Kersverse echtgenote Mitje kon zich volledig vinden in de plannen van haar man en in september 1951 verlieten ze Belgische grond om een nieuw leven op te starten in de kolonie.. |
| Jacques Thys † allerlaatste mail met uitdrukkelijke vraag om te publiceren Beste lezer, Verlies niet uit het oog dat mijn getuigenis beperkt is tot drie jaar in Beneden-Kongo, wat een zeer klein deeltje van het Kongolees grondgebied en bevolking bevat. Getuigenissen uit Kivu of uit Cocquilhatville, Katanga, Lac Léopold of elders zullen waarschijnlijk een ander beeld geven. Maar ik ben er zeker van dat alle verslaggevers streven naar objectiviteit als ze hun subjectieve gevoelens hier kwijt willen |
Jacques Thys voorlopige hechtenis Zo werd een aangehouden inboorling voorgeleid, die reeds drie maanden in voorhechtenis zat. De beschuldiging tegen de man stond eigenlijk niet vast. Hij had aan een blanke een lucifersdoosje verkocht gevuld met fijn goud (dat was tenminste zijn bewering) of misschien wel met zand. In Boma beschikte niemand over de scheikundige kennis om vast te stellen om wat het in feite ging. Indien het goud was, dan was de man in overtreding met de wet op de concessies. |
| Rey De Neve - De Afrikaanse mierenet was een Zaterdag morgen, dan moest ik de lonen uit betalen en tellen in Kiswahili, mijn chaufeurs en operators waren op Zaterdag voormiddag ook druk bezig met het schoon maken en lubricating van hun machines. Al dat tuig stond netjes geparkeerd op het voorerf van de woning een tiental meters van de weg. Ook dichtbij lagen tientallen 200 liter vaten van benzine en diesel fuel. Zoals bijna dagelijks was het een mooie zonovergoten dag met een zacht briesje en ik zat op de barza (overdekt voorportaal van het huis), na de uitbetaling mijn papierwerk te beëindigen, vergenoegd uitkijkend naar het weekend, en zo waren de zwartjes. Toen kwam er plots onheil, Chiafu (mieren) was de boodschap van een van een twaalftal van mij mede werkers ! |
William Vangheel Mijn vader, die werktuigkundige was, kreeg in 1951 de opdracht om machines te ontwerpen enPlaatsen voor de firma MCL in Leopoldstad. a zes maanden, kwam hij vol lof terug naar huis, met een aanbod om voor deze firma te werken.Jeanneke verkoop de zaak, want daar ligt onze toekomst”, zei hij tegen mijn moeder. Zij was modiste en had haar eigen, goed florerende hoedenzaakwee maanden later was hij terug weg. |
| CMJ Leopoldstad In 1952 vertrok met een dc6 op 22 jarige leeftijd J..., pas afgestudeerd te Luik, met een valies vol energie richting Kongo. Het leven zou voor deze jonge man nu beginnen.Al vlug kwam bij hem het idee op om in Kongo samen met zijn broer een transportbedrijf op te starten, volop begon hij plannen te maken. In Belgie aangekomen begon hij camions van het Amerikaans leger op te kopen tot zelfs in Engeland en Duitsland want de meeste van die wagens hadden bijna geen kilometers en waren oersterk. Nu begon er nog een enorm werk om deze Camions om te bouwen tot wat ze later moesten dienen. | Claire Vandecasteele (echtgenote van William Vangheel) In augustus 1967, was Claire gevlucht met de kinderen. In die periode, werd ik opgepakt als vermeend huurling van Schram. Ik werd gevangen genomen. Per toeval, merkte ik op het bureau van de man die de leiding had over mijn zaak, een foto van een blanke vrouw. Ik vroeg hem of het zijn vrouw was. Hij was ineens afgeleid en begon zijn verhaal te vertellen, over zijn verblijf in Antwerpen. Wij spraken zelfs enkele woorden Vlaams. Het veranderde mijn hele situatie. Ik werd naar huis gebracht. Later kreeg ik een brief van President Mobutu hemzelf, met excuses. |
| Albert Keybeck Shinkolombwe In 1950 is mijn vader , na jaren in de mijn van Eisden te hebben gewerkt , vertrokken naar Congo samen met mama natuurlijk . Daar aangekomen verbleven zij ongeveer 2 maanden in Kipushi voornamelijk om zich aan te passen , taal , mensen , klimaat enz.. Van daaruit zijn ze dan vertrokken naar Shinkolombwe waar ze 10 jaar gewoond hebben en in 1959 is mama dan van mij bevallen in het ziekenhuis van Jadotstad . | André Flour - Kisangani Eind de jaren ’50 was ik commercieel directeur van de brouwerijgroep en ik hield er aan om de mensen regelmatig te bezoeken. Omdat ik de inlandse talen onder de knie had, kon ik vrijer communiceren met het zwart kaderpersoneel. De gesprekken met hen wezen erop dat de onafhankelijkheid er vroeger zou komen dan gepland. De Belgen hebben altijd geweten dat ze niet voorgoed in de kolonie zouden blijven. | Daags voor Kerstmis staat het grote huis, dat ons enkele maanden geleden toegewezen, nog kaal en leeg. Onze kisten met reisgoed, samen met ons uit België vertrokken, zijn nog altijd niet toegekomen. Toch heb ik mijn best gedaan om het wat gezellig te maken. Een Gedienstige blanke bracht mij uit de afgelegen provinciestad een dikke rol stof mee Daarvan werden kussens gemaakt voor de lege zetels en gordijnen voor de grote ramen. Hoe kan ik nu in zo'n huis kerststemming brengen? | <
About Us