De Grote Afrikaanse Oorlog
ISBN: 9789085421733
Auteur: Filip Reyntjens
Tussen 1996 en 2003 werden miljoenen mensen – voor het overgrote deel onschuldige burgers – het dodelijke slachtoffer van de spiraal van geweld in Congo. Onder sterke internationale druk werd er een politieke regeling onderhandeld. Het is maar de vraag of die soelaas zal brengen voor Congo en de regio. Er is weinig reden tot optimisme.
In De Grote Afrikaanse Oorlog beschrijft Filip Reyntjens de uitzonderlijke combinatie van factoren die heeft geleid tot wat de Amerikaanse viceminister voor Afrikaanse Zaken Susan Rice in 1998 de ‘Eerste Afrikaanse Wereldoorlog’ noemde. De voornaamste factoren zijn ongetwijfeld de extreme zwakte van de Zaïrese (Congolese) staat en de gevolgen van de Rwandese burgeroorlog. De etnische tegenstellingen in Rwanda, Burundi en Oost-Congo hebben een nefaste rol gespeeld, evenals de steeds verschuivende allianties in de regio (waar iedereen redeneert volgens de logica van ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’). Maar ook de criminalisering van staten en economieën, en de incoherentie van de zogenaamde internationale gemeenschap hebben een context gecreëerd waarin extreme destabilisering en onbeschrijflijk menselijk leed mogelijk en zelfs onvermijdelijk werden. Bron : http://www.standaarduitgeverij.be
Het conflict in het gebied van de Grote Meren is een van de vergeten oorlogen van deze tijd. De voorbije vijftien jaar heeft de strijd nochtans al aan miljoenen slachtoffers het leven gekost. In deze enorm complexe oorlog zijn etnische conflicten, natuurlijke rijkdommen en geopolitieke belangen nauw met elkaar verweven. Het is een nest waar een kat haar jongen niet meer in terugvindt. De Antwerpse professor Filip Reyntjens heeft daar met zijn jongste boek ‘De grote Afrikaanse oorlog. Congo in de regionale geopolitiek 1996-2006’ iets aan willen doen. Het is een indrukwekkend naslagwerk geworden dat erg veeleisend is voor de lezer.
‘De grote Afrikaanse oorlog’ beperkt zich niet tot Congo. Hoewel de strijd op het eerste gezicht gaat tussen het leger en binnenlandse rebellengroepen, spelen de buurlanden een vuile rol in deze tragedie. Reyntjens begint zijn boek dan ook met de onstabiele regionale situatie in het midden van de jaren negentig te schetsen. Hij beschrijft het geïmplodeerde Zaïre onder Mobutu, maar ook de toestand in Rwanda en Burundi, twee landen die kampten met de nasleep van een genocide.
Net als in de fysica moet in de wereldpolitiek een (machts)vacuüm onmiddellijk gevuld worden. Daarom werpt een bonte coalitie van buurlanden, met goedkeuring van enkele internationale actoren zoals zijn voormalige bondgenoot de Verenigde Staten en de failed state van Mobutu omver. Die internationale actoren hebben echter de regionale dynamiek zwaar onderschat. Deze oorlog lost de oorzaken van het conflict niet op. Zo blijven er duizenden Hutu-rebellen in Congo, die de Tutsi-regimes van Rwanda en Burundi bedreigen. Bovendien hebben die landen nu gemerkt dat oorlog voeren in Congo een heel winstgevende bezigheid is. De bodemschatten zorgen ervoor dat met name de Rwandese elite haar luxueuze leventje in stand kan houden. Hierdoor kan er nooit een stabilisatieproces op gang komen en uiteindelijk leidt het twee jaar later tot een nieuwe oorlog.
De sterkte van dit haast monumentale boek is dat het alle aspecten van het conflict belicht. De auteur heeft oog voor de rol van de internationale gemeenschap, maar herleidt de Afrikanen niet tot willoze poppetjes. Bovendien analyseert Reyntjens zowel de economische, etnische als politieke factoren op het terrein. Hij baseert zich daarbij op eigen onderzoek en ervaringen, maar ook op een gigantische stapel documenten van collega-wetenschappers, mensenrechtenorganisaties en internationale instellingen. Dat levert een gigantisch notenapparaat op dat de leesbaarheid van het boek niet ten goede komt.
Reyntjens vraagt trouwens nogal wat van zijn lezers. Zonder een minimum aan geografische, historische en politieke voorkennis raak je waarschijnlijk niet door dit boek. Het onderwerp is dan ook enorm complex. Zo lijkt het soms alsof elke Congolees zijn eigen politieke beweging heeft gesticht. De lijst met partijen die in dit boek genoemd worden, is schier eindeloos.
Ondanks het academische karakter van dit werk, blijft het verhelderend. Het doet trouwens vragen rijzen waarom we, ondanks onze dagelijkse kwaliteitskrant, zo weinig over dit gruwelijke onderwerp weten. Het toont nog maar eens dat de voorliefde van de media voor ‘het leven van de gewone mensen’ gevaarlijk is. Deze invalshoek houdt ons immers dom, want ze toont nooit het systeem achter een conflict.
Alleen daarom kunnen we niet anders dan ‘De grote Afrikaanse oorlog’ hier aanprijzen. Je moet er je doorheen worstelen, het kost de nodige moeite, maar de voldoening over je nieuwe kennis en inzichten is achteraf des te groter.
Geert Schuermans (bron http://www.cuttingedge.be/books/reviews/157735)
About Us