Zo beschrijft een Portugese missionaris in 1516 Dom Afonso, de koning van ‘Kongo’, dat dan bestaat uit het noorden van het huidige Angola en het westen van de huidige Democratische Republiek Congo. Mede door deze koning, die Portugees en Latijn leerde, kon het katholieke geloof vijfhonderd jaar geleden wortel schieten in Afrika – een feit dat paus Benedictus XVI met zijn bezoek aan Angola vanaf vandaag tot 23 maart luister komt bijzetten.

Belangrijk was ook de mythe dat op zekere dag een witte vogel zou neerdalen met een boodschap van de goden. De Portugese ontdekkingsreiziger Diogo Cão, wiens schip met witte zeilen in 1483 de monding van de Congorivier opvaart, wordt daardoor warm onthaald. Acht jaar later wordt Afonso gedoopt.

‘Koning Afonso was een opmerkelijke, bevlogen man met een rotsvast geloof. Iemand die dacht te worden gewaardeerd door een broederkoning, de vorst van Portugal,’ vertelt Harrie Lemmens (55), samensteller van het vorig jaar verschenen De vorst, de soldaat en de reiziger, dat een groot deel van de brieven bevat die de Congolese koning aan twee Portugese vorsten schreef.

De brieven geven een fascinerend beeld van een welbespraakte man, die zijn volk wil bekeren, hun fetisjen laat verbranden en een kathedraal laat bouwen. Afonso, die vanaf 1506 bijna veertig jaar regeert, ziet zich echter geconfronteerd met hebberige Portugese handelaren en monniken die het veel minder nauw nemen met de katholieke zeden dan hijzelf.

De paters vullen hun huizen zelfs met hoeren, schrijft Afonso in 1514 aan de Portugese koning. ‘Bij het zien van die bandeloosheid smeekte ik hen om der liefde van onze Heer Jezus Christus, om niet het slechte voorbeeld te geven en mij niet voor leugenaar te laten doorgaan bij ons volk, na wat ik had gepredikt.’

Het helpt niets: zijn onderdanen lachen hem uit en roepen dat de blanken hem bedriegen. ‘Dat stemde mij zeer triest en ik wist er geen antwoord op’, vertrouwt Afonso de Portugese vorst toe.

‘Het is onvoorstelbaar wat die man slikt’, zegt Lemmens. ‘Hij wordt aan alle kanten besodemieterd en voor de gek gehouden, maar accepteert het allemaal. Afonso voelt zich door zijn bekering opgenomen in de grote familie van christelijke vorsten. Dat wil hij niet opgeven. Hij blijft de Portugese koning dan ook als broeder zien, als gelijke. Hij blijft hem vragen: let toch op uw personeel.’

Koning Afonso zag door het christendom de waarde van het woord in. De adellieden in zijn rijk leerden in rap tempo lezen. Maar de geletterdheid doorstond de eeuwen niet.

‘Toen katholieke en Engelse baptistische missionarissen eind 19de eeuw in Noord-Angola kwamen, vonden ze daar niets van terug, noch van de bekeringen. Eigenlijk begon het missiewerk opnieuw, waardoor het noorden van het land ook veel protestanten kent’, zegt historica Inge Brinkman, verbonden aan het Afrika Studiecentrum in Leiden. Twee weken geleden kwam ze terug uit Angola, waar ze onderzoek deed naar het gebruik van communicatiemiddelen in het land, waaronder brieven en mobiele telefonie.

Naar schatting de helft van de 16,5 miljoen Angolezen zijn katholiek, veel van de anderen bezoeken kerken van zo’n negenhonderd verschillende denominaties. Brinkman: ‘De meeste Angolezen die ik sprak kijken erg uit naar het pausbezoek. Overal zijn folders verspreid over het aanstaande bezoek, met foto’s waarop hij kinderen over de bol aait. In Angola is het ook superhip en cool om naar de kerk te gaan. Daar wordt geklapt, gedanst en gezongen, daar ontmoet je vrienden en misschien wel je toekomstige partner.’

Paus Johannes Paulus II bezocht Angola in juni 1992, wat werd gezien als de bezegeling van een vredesakkoord in de sinds 1975 woedende burgeroorlog. Later dat jaar begon de strijd opnieuw, om te blijven woeden tot een kogel in 2002 rebellenleider Jonas Savimbi het leven ontnam.

Inmiddels regeert de ooit socialistische MPLA over een veel stabieler land, dankzij de vrede en een toevloed aan oliedollars, waarvan overigens een groot deel in de zakken van de elite verdwijnt. Brinkman: ‘Het pausbezoek is voor de Angolezen een viering van die herwonnen stabiliteit.’